Lúa Kalandraka
comment 0

Nuestras lecturas destacadas de 2017: Erin

Aínda a risco de grandes descubrimentos (aos que daremos a benvida entre sabas e aclamacións), a familia Ward Esmorís ou Esmorís Ward facemos a nosa listaxe coas nosas mellores lecturas deste ano 2017 que se xa achega ao seu fin.

As lecturas destacadas de Erin:

Erin é un bebé de palabras e co seu dediño e sen necesidade de facer vibras as súas cordas vocais mostra o seu criterio como lectora. Erin ten peluches, bonecos, xoguetes de madeira e electrónicos, pero, para ela, (non se se engadir o adverbio aínda) calquera entretemento sen follas de papel é invisible. Unicamente quere que lle leamos!

Se coa súa estrondosa tenacidade non consegue un lector entregado (raro é!), confórmase con pasar as follas de cartón dos seus libros favoritos. O libro pode estar ao revés e ela pode pasar as páxinas de dúas en dúas ou quedar absorta nunha delas mentres o mundo vira e xira e nós, a súa familia, sacamos a pasear ao gato ou lle cambiamos o areeiro ao can (hai un ano que o descanso non se adxectiva con reparador).

Lúa de Antonio Rubio e Óscar Villán. Kalandraka.

Lúa de Antonio Rubio e Óscar Villán. Editorial Kalandraka.

Luá de Antonio Rubio y Oscar Villán, da editorial Kalandraka

Lúa foi o primeiro libro que lle regalei a Erin e, cando o comprei, por recomendación de Esther Gómez de Moito Conto, Erin chamábase Matilda e nadaba dentro de min.

Lúa, en galego e dunha editorial galega, foi o primeiro título da súa biblioteca, que, como a súa dona, crece a estiróns e ameaza con ser looonga e divertida.

Esther aseguroume que ese libriño —e todos os da colección Do berce a lúa— sería un gran éxito e fixo que Chus, do seu equipo, mo cantase.  Estaba eu preparada para cantarlle ao meu bebé? Matthew dixo que non, pero non pola miña particular forma de entender a maternidade, senón porque sempre me acusou de cambiar de ton con unha molesta (e eu engadiría, envexable) mestría.

Erin naceu e eu canteille Lúa e non lembro ningunha noite tempestuosa, senón unha necesidade, de ambas, por chegar, a unha mesma palabra do libro: Corazón. Agora, que ten catro dentes e catorce meses de sabedoría, cando escoita esas tres sílabas ou cando «le» soa e o descobre, colorado e narigón, na penúltima páxina, inmediatamente leva a man ao peito e imita o bombeo do corazón, exactamente o bombeo do meu corazón, que se desboca coa mesma lixeireza coa que ela move rítmicamente a súa man.

Lúa

Do berce a lúa, poemas visuales para ser cantados

Outras lecturas destacadas de Erin:

Proximamente, as lecturas destacadas de Matthew e as mía:
Libros destacados 2017

Libros destacados 2017

Corazones de gofre de Maria Parr
comment 0

Corazones de gofre: club de lectura Perigosas Criaturas

Recoñezo que o rotundo e unánime éxito da primeira lectura do club de lectura Perigosas Criaturas, Prohibido leer a Lewis Carrol de Diego Arboleda, me preocupaba. Estraño, non? Ai, alcanzar o éxito (glorioso, soberbio, irresistible, clamoroso, desbordante, flamante, tremendo e simpar) é unha arma de dobre fío: e agora que?, ou máis ben, e agora cal? Que outro título podería conquistar o corazón das criaturas máis perigosas e esixentes e o podium dos superlibros? Pois un libro exquisitamente editado por Nórdica Infantil: Corazones de gofre, escrito pola autora norueguesa Maria Parr e ilustrado pola artista polaca Zuzanna  Celej.
O venres 24 de novembro tivemos a nosa segunda reunión e foi entón cando me confesaron que comezaron a ler con certo escepticismo: atraparíalles e faríalles rir tanto como as disparatadas aventuras da institutriz Eugéne Chignon? A dúbida esfumouse na duodécima palabra do libro — Maria Parr non tardou en conquistalo—: tirolina. Tirolina é unha palabra resorte: as Perigosas Criaturas lérona e intuíron que Corazones de gofre non os defraudaría.

Xuntos repasamos os títulos dos vinte capítulos nos que a autora dividiu as aventuras de Theo e Lena e, lembrándoos, as gargalladas retumbaron na, ata aquel momento, apracible librería. Segundo o meu instrumento interno de medir decibeis (anomalía xenética á que saco gran proveito), tres foron os capítulos que máis os divertiron: “Se busca papá”, El puñetazo de Lena e Porrazo en trineo con doble conmoción cerebral y una gallina voladora e outros tres os que os fixeron chorar: Recogida de ovejas y viaje en helicóptero, El día más triste de mi vida e El Incendio. Definiron o libro como unha montaña rusa de emocións —a algunhas criaturas mesmo lles desconcertou: como o mesmo libro pódeche facer rir e chorar e despois volver facer rir? — e se tivesen que explicalo en tres palabras, estas serían: aventura, conmocións cerebrais e amizade.

Maxistralmente, Maria Parr desentrañou o enigma do título nas últimas páxinas, deixando ás esixentes criaturas cun sorriso con sabor, sabor doce, a corazón de gofre. E hai quen acompañou este resaibo literario cunhas tortitas (a falta de verdadeiros gofres da tía avoa).

Portada Corazones de gofre

Portada Corazones de gofre ilustrada por Zuzanna Celej

Corazones de gofre fíxoos reflexionar sobre a diferenza que existe, en termos de liberdade, entre os nenos da súa idade que viven nunha pequena vila mariñeira como Terruño Mathilde (nos fiordos noruegueses) e os que, como eles, viven nunha cidade de 300 mil habitantes como A Coruña. As Perigosas Criaturas identifícanse máis con Theo, a mente serena (como reza a contraportada), pero quererían coñecer a unha Lena, e consideran que, para poder arroxarse a aventuras semellantes, a cidade non é un escenario que as posibilite (ou, polo menos, que as facilite). Eles son máis Theo ou máis Lena —máis libres— cando, no verán, van á vila ou á aldea.

Gustáronlles moito as ilustracións de Zuzanna Celej, sobre todo as de paisaxes —preciosas—, pero queixáronse dos coloretes de dúas ilustracións de Lena: parecéronlles excesivos! As Perigosas Criaturas fíxanse en TODO. Canto envexo a súa capacidade de concentración e retención! Ningún detalle se lles escapa, ningún nome se lles esquece e, mesmo, apréndense de memoria os títulos e a orde dos capítulos. Mentes áxiles!

 

Sen dúbida, este é un libro que recomendarán aos seus amigos e esixirano na biblioteca dos seus colexios, así como dous das voraces criaturas recomendan e esixen a Tania Val de Lume, un libro da mesma autora, con ilustracións da mesma ilustradora e editado pola mesma editorial e, segundo eles, aínda mellor que Corazones de gofre!

—Mellor que Corazones de gofre? Imposible! —e con esta sentenza (e o meu sorriso), acabamos a reunión.

Tania Val de Lumbre

Tania Val de Lumbre

Quen son as Perigosas Criaturas?

Eles son Perigosas Criaturas: teñen entre nove e doce anos e gústalles ler e, o que os fai máis perigosos, saben escoitar, dialogar e valorar as opinións dos demais. O último venres de cada mes, con rigorosa puntualidade, reúnense na preciosa librería de Moito Conto e, sempre entre historias, falan de libros: do libro que compartiron ese mes e de todos os libros albergan e crecen dentro deles, porque, aínda que son baixiños e parecen indefensos, que non vos enganen!, son perigosos e van armados (xeralmente, dun libro e de centos de universos).

Tiven a sorte de que me acepten no seu club e que me permitan sentarme na butaca vermella a escoitalos. Debe de ser porque coñezo a receita para minguar, pero non é a de ningunha beberaxe, como o que encolleu á Alicia de Lewis Carrol; a receita para minguar é moi sólida: un litro de curiosidade, 300 gramos de emoción, medio toro de intensidade, unha cucharadiña de optimismo desgraxado, un ramallete de enerxía fresca, un dente de credulidade e unhas pingas de rebeldía.

Con todo o dito e co que se dirá —e sen ningunha aportación desta suertuda sobreviviente— escribo esta categoría na miña recentemente estreada páxina web: club de lectura Perigosas Criaturas.

Club de lectura Perigosas Criaturas

Prohibido leer a Lewis Carrol
comment 0

Club de lectura Perigosas Criaturas: Prohibido leer a Lewis Carrol

Eles son Perigosas Criaturas: teñen entre nove e doce anos e gústalles ler e, o que os fai máis perigosos, saben escoitar, dialogar e valorar as opinións dos demais. O último venres de cada mes, con rigorosa puntualidade, reúnense na preciosa librería de Moito Conto e, sempre entre historias, falan de libros: do libro que compartiron ese mes e de todos os libros albergan e crecen dentro deles, porque, aínda que son baixiños e parecen indefensos, que non vos enganen!, son perigosos e van armados (xeralmente, dun libro e de centos de universos).

Tiven a sorte de que me acepten no seu club e que me permitan sentarme na butaca vermella a escoitalos. Debe de ser porque coñezo a receita para minguar, pero non é a de ningunha beberaxe, como o que encolleu á Alicia de Lewis Carrol; a receita para minguar é moi sólida: un litro de curiosidade, 300 gramos de emoción, medio toro de intensidade, unha cucharadiña de optimismo desgraxado, un ramallete de enerxía fresca, un dente de credulidade e unhas pingas de rebeldía.

Con todo o dito e co que se dirá —e sen ningunha aportación desta suertuda sobreviviente— escribo esta categoría na miña recentemente estreada páxina web: club de lectura Perigosas Criaturas.

Club de lectura Perigosas Criaturas

Cartel del club de lectura Perigosas Criaturas

A primeira lectura de Perigosas Criaturas, é Prohibido ler a Lewis Carrol, escrita por Diego Arboleda, ilustrada por Raúl Sagospe e editadoa por Anaya, e, por unanimidade, a elección para o seu bautizo como club non podía ser máis acertada.

Diego Arboleda conquistounos e desde as primeiras páxinas. Riron e varias veces, e riron a gargalladas, sobre todo cun personaxe cuxo nome non deixaba de repetirse: Timothy Stilt, o longo, fraco e esfameado tío da nena Alice. O gran triunfador da reunión!  A todos gustaríalles coñecer a Timothy Stilt e, desde Moito Conto, animan ao autor a escribir un spin off sobre o spiderman tragón (secundo a petición).

Catro foron os momentos que lles emocionaron (dos que non escribirei por non arruinar a trama ao —desafortunado— que non lera o libro) e un deles, como sucede cos bos libros, é o final e si, o final é emocionante e redondo, pero, aínda que as Perigosas Criaturas recoñecen como autor do texto a Arboleda, reclaman a autoría do último punto final. Este punto final ten forma e son de Ahhhhh (de Ahhhhh de estupefacción, non de Ahhhhh, hai unha araña xigante sobre o teito fitándome aos ollos). Ese Ahhhhh coa que o club pechou o libro foi exclamado cando descubriron que a historia, tan surrealista e con personaxes tan cómicos, está baseada no encontro real entre Alice Liddle, a nena que inspirou o Alicia en el País de las Maravillas de Lewis Carrol e Peter Davies, o neno que inspirou o Peter Pan de James Barrie. Que punto e final!

O tema do libro fíxoos falar das paixóns: polos libros, cómics ou películas e, como a nena Alice, eles tamén estarían dispostos a todo (e puntualizaron: a todo dentro dos límites que marca o sentido común —son perigosos, pero tamén precavidos) por recrear o universo ou coñecer ao escritor ou protagonistas de Spiderman, Harry Potter, Túneles, El funcionamento del corazón, A señorita Bubbe ou Kika superbruja, entre outros. Coinciden en que é perigoso vivir sen paixóns e que esperan con ansia (e algúns co libro de Los descazadores de especies perdidas debaixo do brazo) a publicación do próximo libro de Diego Arboleda.

Gustoulles a edición, encantáronlles as ilustracións de Raúl Sagospe (que lles lembraron ás de Quentin Blake) e, de non titularse Prohibido ler a Lewis Carrol, eles suxiren un Estarás inmediatamente despedida. Recomendarano aos seus amigos e tamén aos adultos e pagarán a súa entrada—e unha boa ración de flocos de millo— se algún día a historia rube, como o seu inesquecible Stilt, á gran pantalla.

 

el estudio de una escritora
comment 0

Donde escriben os monstros

Benvidos á miña oficina: o estudo onde escribo e, ás veces, tamén ilustro (e mesmo xanto, durmo a sesta ou almaceno zapatillas de deporte).

Ademais de oficina, é tamén trasteiro de trastos como unha bicicleta eléctrica sen batería, un asento de furgoneta sen furgoneta, un triciclo evolutivo sen condutor voluntario e unha randeeira Rainforest sen cordas.

A miña mente está tan ordenada que a desorde —chamémolo polo seu verdadeiro nome: maiúsculo caos— non representa unha ameaza á hora de escribir. Ademais da miña mente, o único que escapa á lei da entropía son os meus dous computadores, o de sobremesa e o portátil, e a miña ampla colección de discos duros.

Inmediatamente despois de mudarnos a esta nova casa—e nova oficina—, decidín que o meu novo estudo sería bonito. Comprei flores e unha enredadeira. Colguei cadros e coloquei estratexicamente algunhas fotos. Ademais, investín nunha relucente lámpada de escritorio.

As flores murcharon, a enredadeira secou e os cadros e as fotos nunca alcanzaron o ansiado grao Pinterest. Aínda por riba, a caixa da persiana estaba infestada de insectos negros co inoportuno instinto de enfrontarse á morte na blanca mesa do meu escritorio.

«Está ben!—díxenme— Se o importante é a funcionalidade».

Tirei coas flores, tirei coa enredadeira e comprei unha sufrida alfombra de Ikea onde dorme, mentres eu escribo, Momo, o meu querido (e tamén sufrido) gato imaxinario. O bo dos gatos imaxinarios é que non soltan pelo; o malo dos gatos imaxinarios é que non desprenden calor nin son impredicibles.

O gato Momo dorme aos meus pés e a cadela Lola (as cinzas da miña cadela Lola) dorme baixo a luz do flexo. Como non van aparecer nos meus libros os meus queridos e peludos compañeiros? Pepe é o gato dos veciños de Amabel en O poder de Amabel e o gato serea en Nena e o mar e Lola é a cadela de Maravilla Espiral en Ulises e as Cronoamigas.

Traballo coas persianas case pechadas e a luz do flexo sempre acesa. Este costume enerxeticamente incívico compénsoo lavando menos do requirido o meu uniforme de traballo: a miña sempiterna bata polar. Esta bata polar da marca Massana, agasallo da miña nai, como a maioría de pixamas da mesma marca, úsoa tanto no inverno como no verán. Faga frío ou faga calor, a bata mantén a temperatura adecuada para que o corpo aguante sentado dez horas e a mente voando todo o día.

Onde escriben os monstros de bata polar debería ser o título.

lecturas infantiles
comment 0

Os libros crecentes: cinco lecturas infantís que crecen comigo

Meu pai adoitaba dicirme: –A ver cando creces!

El quería que madurase, pero eu preferín satisfacer a súa petición aumentando de tamaño. Aos doce anos medía un metro oitenta e, con diferenza, era a máis alta do colexio, incluídas profesoras e monxas.

Este continuo e extraordinario alongamento baleiraba o peto da miña nai á vez que facía prosperar o, por entón, pequeno negocio familiar de Amancio Ortega.

Miña biblioadicta nai era socia (honorífica) do Círculo de Lectores e compraba, cada mes e sen excepción, unha novidade editorial para ela e dúas novidades ou reedicións de literatura infantil, unha para a miña irmá Mara e outra para min. Escoller o meu seguinte libro no colorido catálogo do Círculo de Lectores supoñía unha gran responsabilidade e horas de análises de portadas e de argumentos; e non só os da sección infantil.

Algúns deses libros, comprados á comercial do “Círcolo”–ela era moi fina e non quería dicir a palabra culo (cír-culo)– ou nas librerías do barrio, seguen hoxe comigo. Non só nos meus andeis, seguen en min, dentro de min; creceron comigo ao longo e, desde hai uns anos (emoticono de pranto), crecen ao ancho.

Escribir un libro que creza dentro dun neno é, desde sempre, o meu máis ambicionado obxectivo como escritora (ademais de posuír unha illa privada con forma de máquina de escribir). Os bos libros son parasitos, parasitos bos, que eclosionan e atravesan a pel e os músculos para coarse no torrente sanguíneo e conquistar finalmente o seu obxectivo: o novo corazón do lector. No meu, no meu gran corazón bradicárdico, creceron cinco libros e os seus cinco autores.

El hada acaramelada de la editorial Escuela Española y El hada acaramelada de la editorial Nórdica Infantil

El hada acaramelada de Escuela Española e El hada acaramelada de Nórdica Infantil

1_ El Hada Acaramelada, Gloria Fuertes. 

El Hada Acaramelada, Gloria Fuertes. Editorial Escuela Española. 

O primeiro dos libros crecentes asínao a gran Gloria Fuertes. Canto me alegro que o centenario do seu nacemento non pasase desapercibido e que ganas lle teño a El libro de Gloria Fuertes de Blackie Books e a Geografía humana e otros poemas de Nórdica Libros!
A edición de Escuela Española está descatalogada–aínda que Amazon o oferta por 346,17 eurillos–, pero, estupendas noticias!, a editorial Nórdica Infantil, prepara unha reedición con ilustracións de Rocío Martínez e sairá a principios de outono.

Estes poemas cheos de tenrura, e tamén de sombras, non conformaban, para min, só un libro. El Hada Acaramelada era unha xanela ao meu futuro, e era máxica: só eu podía ver a través dos seus ilustrados cristais.

En primeiro de EGB, as profesoras das clases de A e B decidiron representar El Hada Acaramelada como función de fin de curso. Para iso reuniron aos seus pitiños na aula de música e preguntáronnos quen queriamos ser a protagonista, a nosa heroína, a misma fada do cucurucho e a varita. Nenas e nenos gritamos entusiasmados: todos queriamos ser a nena pobre da doce cesta. Como as profesoras non estaban dispostas a facer unha audición, optaron por un democrático sorteo. O número da bóla que extraín –eu era a man inocente– correspondía co meu nome. Non foi tongo, non foi coincidencia, non foi sorte: o destino da miña infancia era o de ser a Hada Acaramelada. Foi a función un éxito? Non o lembro, pero o que si recordo e lembrarei sempre son estes versos con sabor a regaliz (das de antes).

El Hada Acaramelada

El Hada Acaramelada,
de pequeña atolondrada
pues soñaba con ser hada
de cucurucho y varita.

Su madre doña Rosita,
dándole beso tras beso,
le dijo: ¡nada de Hada,
que ya no se lleva eso!

¿Cómo vas a ser un Hada
con ese flequillo tan tieso
y esos ojos de ratón,
si ya no se lleva eso?

–Somos pobres, no hay castillo,
tu padre suda en el trillo,
yo sudo en el lavadero.

(La niña lloró sobre la cesta de ropa
y la cesta se llenó de pipas y caramelos)

Con un periódico se hizo
un cucurucho muy tieso,
de esta forma se sentó
a la puerta del colegio.

Con su cesta milagrosa,
con su varita de fresno
para espantar a las moscas
del puesto de caramelos.
“Todo gratis, todo gratis!”
se leía en un letrero.

Un día que era muy frío,
me parece que era enero,
el Hada se quedó helada
y vinieron los bomberos.

En marzo se desheló;
con cucurucho y varita
volvió al puesto.

“¡Todo gratis!” regalaba
yoyoes y caramelos…
El Hada, cuanto más daba
más se le llenaba el cesto.

El Hada Acaramelada
la llamaban y la llaman
todos los chicos del pueblo.

Aínda é hoxe o día en que cando necesito recitar algo de memoria, solto con orgullo o poema de El Hada Acaramelada, convencida de que non hai nin haberá mellor oración.

Os fillos do vidreiro de Ediciones SM, colección El barco de Vapor

2_ Os fillos do vidreiro de María Gripe

Os fillos do vidreiro, María Gripe. Ediciones SM, colección El barco de Vapor.

Que bo costume é dedicar os libros que se regalan: unha palabras, unha firma e unha data fan do libro un cordón umbilical entre o regalador e o afortunado regalado. Cando abro Os fillos do vidreiro, xa na primeira páxina, o primeiro que leo son dous nomes, Monica–sen acento– e Almudena, e unha data, a dos meus décimos aniversarios. As xemelgas Mónica–agora si, con acento– e Almudena non me dedicaron o libro, o meu segundo libro crecente, pero eu, sospeitando da súa valía, escribín a lapis e coa miña caligrafía infantil os seus nomes e a data.
Os fillos do vidreiro era un libro distinto e sóubeno ao ler os epígrafes cos que María Gripe abría cada unha das tres partes nas que, a modo de actos, dividía o seu libro:

–«Quen non coñece o seu destino, pode vivir despreocupado», Havamal.

–«Os ignorantes nunca saben que son moitos aqueles a quen o éxito adormenta. Un home é rico, outro é pobre, pero ao final iso nada conta», Havamal.

–«… se acontece que obtés o que anhelas, é porque o destino así o dispuxo», das fórmulas máxicas de Groa.

O branco, azul, laranxa e vermello (o branco e o vermello en menor proporción) da colección  El barco de Vapor colorearon os meus andeis durante moitos anos: El cerdo encatado (T. Ross), Juan Chorlito y el indio invisible (Fernando Lalana), Querida Susi, querido Paul y Querida abuela, tu Susi (Christine Nöstlinger), Peluso (Irina Korschunow), El Pampinoplas y Aniceto, el Vencecanguelos (Consuelo Armijo), Ingo y Drago (Mira Lobe), Rastro de Dios y otros cuentos (Montserrat del Amo), Molinete (Pilar Mateos), Nano y Esmeralda (Alfredo Gómez Cerdá), Caramelos de menta (Carmen Vázquez-Vigo),  La nariz de Moritz (Mira Lobe), Aventuras de Sol (Aberto Avendaño), Das cousas de Ramón Lamote (Paco Martín), Por un maldito anuncio (Miguel ángel Mendo), Cinco días de agosto (Hester Burton), Bibiana y su mundo (José Luis Olaizola), La hija del espantapájaros (María Gripe) … e máis títulos, prestados, perdidos e, mesmo, regalados, pero ningún co poder expansivo da fría e gris aventura da meiga Aleteo Brisalinda e o seu corvo Talentoso por rescatar aos irmáns Klas e Klara da súa maxestuosa prisión na Cidade de Todos os Desexos.

Pippi Calzaslargas de Círculo de lectores

Pippi Calzaslargas da editorial Círculo de lectores

3_ Pippi Calzaslargas de Astrid Lindgren

Pippi Calzaslargas, Astrid Lindgren. Círculo de lectores.

Primeiro foi a serie, despois, o libro.

Como moitos nenos, e sobre todo nenas, Pippi chegou a selo todo: todo o que quería –necesitaba– ser. Independente, forte e irreverente. Que nena da miña xeración non se imaxinou vivir cun cabalo e un mono e baixo a única autoridade do presente? Pippilota Delicatessa Windowshade Macrelmint non ía ao colexio, vestía de maneira estrafalaria e calzaba botas enormes, saltaba de moble en moble, metía a Pequeno Tío, o cabalo branco de lunares negros, no salón, alimentábase a base de doces e bebidas gaseoas e burlábase de calquera adulto que se interpuxese no seu camiño, como a señorita Prusselius, os policías Kling e Klang ou os ladróns Doner Carlson e Bloom que trataban, inutilmente, de roubarlle o seu baúl cheo de moedas de ouro. Pippi era forte –descomunalmente forte– e podía voar, pero non eran os seus únicos dous superpoderes, a rubia de trenzas tesas e cara pencada era tamén xenerosa e xusta.

Cando TVE emitiu (por segunda ou terceira vez) a serie das aventuras de Pippi Calzaslargas, na miña casa non había reprodutor de VHS, así que eu, cun radiocasete e un casete virxe, gravaba o audio que despois reproducía ata aprendermo de memoria. Mesmo imitaba as voces de todos os personaxes! Como os audios e a miña memoria non eran suficientes, pedinlle a miña nai o libro de Pippi Calzaslargas e, despois, todos os títulos de Astrid Lindgren que, por entón, ofrecía o Cír-colo de Lectores: Miguel el travieso, Mi mundo perdido e Los niños de Bullerbyn. O libro era aínda mellor que a serie!

Anos despois de acabar a carreira, xunto ás miñas amigas Paula e Rocío, collemos tres avións, un coche de aluguer e un ferry e plantámonos en Vila Kunterbunt  ou Vila Villekulla, na localidade de Visby (illa de Gotland, Suecia). No preciso momento no que pisamos o soportal de Vila Villekulla convertémonos nos curiosos e fascinados Tommy e Annika: aí estaba o mono Señor Nilson, o cabalo Pequeño Tío e os zapatones de Pippi apoiados na almofada da súa cama –lembrades que Pippi durmía ao revés?– mentres se intuía o seu pequeno corpo respirando apaciblemente.

Dúas veces disfraceime en Entroido de Pippi Mediaslongas: cando tiña dez anos e xa de adulta. A segunda vez, vestida coa camiseta descolorida, o pichi con remendos e unha media laranxa e outra verde e tinguida de rubia e peiteada con dous grandes trenzas tesas grazas a un arame que me bordeaba a cabeza. Esa noite, fai xa cinco Entroidos, Pippi Mediaslongas coñeceu a un xeque árabe pencado e de ollos azuis, que extrañamente se parecía a Inger Nilsson, a primeira e memorable Pippi. O Xeque e Pippi, é dicir, Matthew *Ward e mais eu, ocultos tras un disfrace de quen realmente eran, namoráronse e xa nunca máis se separaron; e como reza o último título do libro de Lindgren, ningún dos dous quixo nunca crecer.

Momo de la editorial Círculo de Lectores

4_ Momo de Michael Ende

Momo, Michael Ende. Círculo de lectores.

Que estraño é que un libro creza dentro dun neno! Despois de ler (e ver no cinema) La historia interminable –o primeiro libro «gordo» ao que facía fronte e do que saía victoriosamente fascinada– quixen ler (e ver no recentemente estreado reprodutor de VHS) algo máis do mesmo autor, Michael Ende, e lin e vin Momo.

La historia interminable era un libro máxico e, como Bastian, o protagonista, a historia que contiña esas «interminables» páxinas, a historia do mundo de Fantasía e o perigo que o axexaba, atrapoume durante días e fíxome sentir responsable da vida da Emperatriz Infantil e do resto de habitantes (o guerreiro Atreyu, o dragón branco da sorte Fújur, a sabia tartaruga Vetusta Morla, o lobo Gmork…).

Aínda que Momo comparte con La historia interminable un universo rico en luces e sombras, cando o lin, realmente esperaba atopar La historia interminable II e con Momo e os homes grises sentinme hondamente defraudada. E entón, por que non está La historia interminable na listaxe e si o está Momo? Porque La historia interminable é o libro da miña infancia, pero ao contrario que Momo, non creceu dentro de min.

Momo foi escrito en 1973 e, con todo, é un libro que, cuantos máis anos transcorren, máis actual é. Momo é un libro de aventuras, pero tamén unha demoledora crítica ao consumismo e ao emprego «produtivo» do noso tempo.

«Existe unha cousa moi misteriosa, pero moi cotiá. Todo o mundo participa nela, todo o mundo coñécea, pero moi poucos se paran a pensar nela. Case todos se limitan a tomala como vén, sen facer preguntas. Esta cousa é o tempo.

Hai calendarios e reloxos para medilo, pero iso significa pouco, porque todos sabemos que, ás veces, unha hora pode parecernos unha eternidade, e outra, en cambio, pasa nun instante; depende do que fagamos durante esa hora. Porque o tempo é vida.

E a vida reside no corazón» .

Momo é un libro para a nena que fun, a rapaza que acabo de ser e a adulta na que, supostamente, estou a converterme. O tempo, do que tanto fala Ende, fai crecer esta historia e dótaa dunha beleza e complexidade que pasma á vez que fai reflexionar.

El Camino, Miguel Delibes

El Camino de Ediciones Destino

5_ El camino de Miguel Delibes

El camino, Miguel Delibes. Ediciones Destino. 

 El camino foi lectura obrigatoria en sexto ou sétimo de EGB. Non lembro o ano ben, pero si recordo, coma se fose onte, á profesora, a estrita señorita Esperanza ou a Espe, a nosa profesora de Lingua Castelá e Literatura. A señorita Esperanza facíanos levantar dos nosos pupitres para recibila e, á mínima, castigábanos toda a hora de pé nunha esquina da clase. Os seus castigos dividían ás alumnas en alumnas de tres tipos: as alumnas que desfalecían (como Anita), as alumnas que se mareaban (e aquí inclúome) e as alumnas que simplemente se cansaban de estar de pé. Toda a crueldade e baixadas de tensións que do seu rancio método educativo compensábao coas deliciosamente escollidas lecturas obrigatorias como Crónica de una muerte anunciada de Gabriel García Márquez ou El camino de Miguel Delibes.

Cinco son os libros que creceron dentro de min e en catro deles, os seus protagonistas eran femininas: a nena-fada, a meiga Aleteo Brisalinda, Pippi e Momo. Só hai un protagonista masculino–pero que protagonista– e é un neno de once anos, Daniel, o Moucho, fillo dos queixeiros da vila, que, a pesar da súa desconformidade, debe partir cara a cidade para estudar Bacharelato. Este camiño de iniciación á vida adulta que percorreu Daniel en 1950 serviu para que as alumnas da señorita Espe percorrésemos un camiño asfaltado, pero paralelo: o da iniciación á literatura adulta. Nada (ou case nada) pasa nas súas 224 páxinas (se tres mortes non é nada ou case nada). Non hai protagonistas excéntricos nin con superpoderes, non hai forzas escuras contra as que librar espontáneas batallas, non hai fadas, meigas ou dragóns. Pero Delibes fai maxia –a maxia máis verdadeira e máis difícil– cando pecha a sinxela trama de El camino cunha frase: «Y lloró, al fin» e ti (eu), como el Mochuelo, choras, ao fin, e segues chorando vinte anos despois.

Non sei que sería da Espe. O último que sei é que se xubilou. Minto! O último que sei é que fixo un cameo no meu libro Ulises e as Cronoamigas. Na ficción, ela non é profesora de Lingua Castelá e Literatura, é a temible profesora de Historia Contemporánea de Ulises, a protagonista, e non se chama Espe, chámase Cara Empanada (un apelativo herdado da miña nai).

Estas son as lecturas infantís que crecen comigo e digo crecen e non creceron porque, como o meu corpo de metro oitenta e tres, a estes cinco libros aínda lles quedan moitos estiróns.
Nena e o mar

Nena e o mar

Porto Balea é unha vila mariñeira na que todos os seus habitantes perderon a esperanza. Só Otto, o último home novo da vila, segue a saír ao mar a diario mentres deixa a Nena, a súa filla e orfa de nai, ao coidado dos habitantes da vila ancantilada. Mais un día Otto non regresa. Dende entón, Nena loitará contra a desidia e cansanzo dos vellos habitantes e, con toda a forza de vontade, o empeño e a valentía que lle collen no seu corpo miúdo, emprenderá, nun pequeno bote, unha aventura temeraria e fantástica para rescatar o seu pai.

Ficha

Nena e o mar

Premio Merlín de Literatura Infantil 2015
Ilustracións de Dani Padrón
Edicións Xerais, 2015, Vigo
Rústica, 178 p. 19×13,5 cm /Língua dispoñíbel: galego
ISBN: 978-84-9914-944-8

NOVELA DE AVENTURAS

Nena e o mar nos medios
Ulises y las cronoamigas

Ulises e as cronoamigas

Ulises é unha brillante estudante, pero a Historia Contemporánea abúrrelle de tal xeito que acaba suspendéndoa. Aínda que o resto das notas son excepcionais, o seu pai, un anticuario entusiasta da Grecia Clásica, envíaa a un estraño campamento de Historia Contemporánea para rapazas, situado no medio de ningures, na remota Illa do Tempo. Armada co seu móbil, tablet, ordenador portátil e MP3, Ulises chega ao campamento e axiña descobre que as súas compañeiras son moi raras, como saídas dun libro de texto… e está no certo! Non só as rapazas veñen de diferentes países, senón tamén veñen de diferentes décadas. A Illa do Tempo é un xigante burato de verme, un atallo no tempo e espacio onde foron a parar as peores estudantes de historia de todos os tempos.

Ficha

Ulises e as cronoamigas. Surfistas en California (aventura nos 50)

Sushi Books
Ilustracións Jacobo Fernández Serrano
Rinoceronte Editora, 2015, Vigo
Rústica, 195 p. 21×14 cm /Línguas dispoñíbeis: galego e castelán
ISBN: 978-84-15920-77-9

NOVELA ILUSTRADA DE AVENTURAS

Ulises e as cronoamigas nos medios
El poder de Amabel

O poder de Amabel

Todos os membros da familia de Amabel teñen superpoderes: unha forza descomunal, a velocidade do raio, unha abriante intelixencia ou mesmo a capacidade de facerse invisible. Pero Amabel aínda non sabe cal é a súa extraordinaria habilidade. Para descubrila, embarcarase en aventuras ben peculiares.

Ficha

O poder de Amabel

Sushi Books
Portada de Pirusca
Rinoceronte Editora, 2013, Vigo
Rústica, 155 p. 20×13 cm / Línguas dispoñíbeis: galego, castelán, catalán e eúscaro.
ISBN: 978-84-15920-00-7

NOVELA DE AVENTURAS

El poder de Amabel

Amabel conquista os teatros

No 2015, O poder de Amabel foi adaptada ao teatro pola compañía Pérez&Fernández.

O poder de Amabel é unha obra de teatro de títeres e actores para público familiar.

O poder de Amabel nos medios
Dadaísmo en Verso, Aldea Poetica

Dadaísmo en verso

Como miran o mundo os nenos? E se lle poñemos palabras ao que ven, que nos aparece?:  sons?, imaxes? Co compoñente lúdico como contrasinal, as letras como xoguetes e o debuxo como escritura, construiuse este libro. Entra e goza. 

FICHA

ALDEA POÉTICA V. DADAÍSMO EN VERSO
Editorial Ópera Prima
Editorial Ópera Prima, 2010, Madrid
Rústica, 173 p. 22×15 cm / Língua dispoñíbel: castelán
ISBN: 978-84-95461-44-5

LIBRO COLECTIVO DE POESÍAS